Kerstchristen: vreemdeling te gast

Mijn vorige blog “ik ben een kerstchristen geworden” riep veel reacties op.

Het verhaal vraagt natuurlijk om een vervolg. Hoe beviel het om als kerstchristen ergens vreemdeling te gast te zijn?
Nog bekeerd, verleerd, verkeerd, beleerd? 

 

Het gebouw

De kerk die wij uit hebben gezocht ziet er best mooi uit. Oud gebouw, hoge zaal, pilaren, glas in lood, goed orgel. Type gemeente: volkskerk. Een PKN die gewend is aan kerstgangers, en dat is precies wat wij nu willen.

We zijn aan de late kant en terwijl ik me in mijn nieuwe rol als kerstchristen probeer te schikken, zoek ik weifelend een welkom bij de man naast mij. Hij kijkt me echter net zo hulpeloos aan als ik mij voel. Wij zijn allebei kerstgangers. Dat schept een band. Kerst brengt samen, was dat niet het kerstmotto van de PKN dit jaar?

De opstelling van de stoelen is aangepast. Ietsje intiemer rond het liturgisch centrum (zo heet dat toch in de PKN?). Dat is waarschijnlijk nodig om dit grote gebouw wat voller te laten lijken. Zelfs met kerst, ja. Zo toont zich de ontkerkelijking. Het orgel klinkt te hard voor de grote zaal,  gesproken woorden galmen wat gênant lang door en het onversterkte koor is juist weer te klein voor de kerkzaal die in principe Messiah-proof is.

Liturgie

Mag ik u, kerken aller landen, een kleine liturgische tip meegeven? Weest gastvrij – niet alleen in theologie en gedrag, maar ook in praktische aanwijzingen. Is je votum en groet staand of zittend? Monoloog of interactief? Wordt het Onze Vader gezamenlijk gepreveld, gezongen of alleen gedacht? Voor een vreemdeling te gast is het prachtig als je dat in je liturgie vermeldt. En druk ook het hele ‘ere zij God’ af! Anders blijft de kerkdienst een geheimtaal voor de ervaren ingewijden.

Het zingen, dat gebeurt niet al te overtuigd. Niet vreemd ook, in een dienst met veel kerstgangers. In de kerk waar ik vandaan kom, zong ik iets zachter dan de rest. Met reden. Mijn stem leent zich voor allerlei soorten imitaties en toespraken, maar een stevige Geneefse melodie zingen is toch wat te veel gevraagd. Dat gebrek werd altijd prima opgevangen door de luide stemmen om mij heen.

Maar hier, tussen de kerstchristenen, is het anders. De rest kent niet of zingt niet. Niet gek ook, bedenk ik terwijl ik feilloos het abacadabresque “peis en vreê, kyrieleis” uitbrul. Wij klinken veruit het hardst. Dat voelt wat onwennig en soms ook wel hypocriet. In dit jaar van ontkerkelijking en ontkerstening fungeren wij zo tegen wil en dank toch nog een minuscuul beetje als voortrekkers van een kerstdienst. We lijken Jona en Bileam wel. Is dít dan de onwederstandelijke uitverkiezing?

Schriftlezing en preek

Het zo vreemd vertrouwd voelende “in die tijd kondigde keizer Augustus een decreet af” in de Schriftlezing gaat gepaard met een grappig momentje ter vervanging van de vergeten pepermuntjes. Noortje wijst me op een per ongeluk in de liturgie afgedrukte alinea: “Opmerking Koor zingt bij vers 14 gezang 487:1. Maar niet in liturgie opnemen. Dit moet een verrassing blijven”. Even is het vechten tegen de lachstuipen. De preek begint.

Tijdens de preek dwaal ik al snel af. Ik betrap mijzelf erop, dat ik plots weer oplet als de naam Nelson Mandela valt. Ook ik ben de doelgroep van actuele voorbeelden in preken, zo blijkt. Het valt me op dat zowel Mandela als Gandhi als moreel voorbeeldfiguur langskomt in deze dienst. Dat gebeurt hier wat vanzelfsprekender dan in een gemiddelde NGK, schat ik. Beide moderne heiligen waren niet christelijk.

Veel te kritisch

Na een tijdje krijg ik door hoe oordelend ik in deze dienst zit. Met een mening over alles, van liturgie, vorm en liedkeuze tot gebed, orgelzettingen en preek. “Vreed’ op aarde, ’t is vervuld”, dat belijd ik wel met de lippen, maar mijn hart zegt iets heel anders als de organist tegelijkertijd z’n ritme niet goed vast weet te houden.

De preek wordt door mijn meest kritische homiletische, exegetische, missiologische en retorische oor beluisterd. In plaats van kerst te vieren, zit ik een genadeloze perfectionist te zijn in deze kerk. Als ik zo doe, wie kan dan standhouden? Wie kan dan op wat welwillendheid van mij rekenen? Niemand. Behalve de organisten van m’n vorige kerk dan, dus.

Is dit vakvervorming van een theologiestudent? Een beetje, maar niet helemaal. Ik ben niet de enige chagrijn, gelukkig voor mij en helaas voor de wereld. Bij het uitgaan van de kerk hoor ik twee oudere dames tegen elkaar klagen. “Weet je wat IK altijd zo vervelend vind?” Een weinig hoopgevende openingszin na de jaarlijkse kerstnachtdienst.

Positief

Ikzelf was er net op tijd bij. Midden in de dienst koos ik voor een meer open, vergevende houding. Ga er maar aan staan, een preek houden voor zo’n gemêleerd gezelschap over zo’n overbekend verhaal. Zie maar eens een ongeoefende verzameling gelegenheids-kerkgangers te begeleiden op het orgel.  Deze mensen doen het, deze mensen proberen het en dat is op zich al veel waard.

Want laten we wel wezen: de kernboodschap van kerst is een sterk merk. Koning in een voerbak (kribbe! kribbe! hoor ik je denken). Licht in de nacht. De thema’s zijn oeroud en springlevend. En alles wat je eromheen verzint in de dienst is commentaar. Is in principe overbodig. De mensen in de dienst (opvallend veel ‘jongeren’, merk ik op als ik om mij heen kijk) zijn gekomen om deze boodschap te horen en zich weer eens met die hoop te omringen. En dat is wat hier gebeurt.

Het gebeurt niet op een manier die mij van mijn sokken blaast. Zoals films of concerten dat wel kunnen doen. Zoals wij gewend zijn van de hapklare instant euforie van De Wereld Draait Door en The Voice Of Holland. Maar daar hoeft de kerk ook helemaal niet mee te wedijveren. De kracht van kerst zit ‘m in de vrolijke hardnekkigheid, in de basale zeggingskracht van het eeuwenoude feest. #TVOH en #DWDD zijn wij volgende week weer vergeten. Kerst was eerder, en kerst blijft langer.

Conclusie

Terwijl wij de kerk verlaten en de twee oude kerstgangsters naast mij hun beklag doen, besef ik dat we nog een heel eind te gaan hebben. Vrede op aarde? Kerst brengt ons samen? Het is allemaal wat ver te zoeken.

Goddank is kerst dan ook het feest van een voorzichtig ontluikend licht.

Advertenties

3 gedachten over “Kerstchristen: vreemdeling te gast

  1. Bramdg

    Ik hoor het al: de kerk heeft jou hard nodig! Of ‘heeft jouw hart nodig’. Misschien nog beter… 🙂 Dank voor je openheid en kwetsbaarheid hierin. Ik herken veel. Als je theologie studeert, kun je vaak niet echt meer onbevangen genieten. Maar je kreeg het toch voor mekaar! In één dienst van gesloten naar weer open. Hulde! Op weg naar een tweede (of gewoon nieuwe) naïviteit? Hoe dan ook: zegen daarbij! Bramdg.

  2. mjschuurman

    Dat Mandela voorbij kwam is geen verrassing. In de protestantse preken zijn een paar heiligen die vaak opduiken: Ghandi, Martin Luther King en Dietrich Bonhoeffer. Daar hoort nu dus ook Mandela bij.

  3. Anthony Ruijtenbeek

    “Dat Mandela voorbij kwam is geen verrassing. In de protestantse preken zijn een paar heiligen die vaak opduiken: Ghandi, Martin Luther King en Dietrich Bonhoeffer. Daar hoort nu dus ook Mandela bij.”

    Inderdaad. Het is eerder nogal een cliché.

    Verder begrijp ik de nadruk op de ‘sfeer’ wel, maar aan de andere kant blijft het me toch wat verbazen. Van Irenaeus tot aan Urs von Balthasar zijn er al reeksen Christenen geweest die de Kerk aanduidden als zowél de ‘Bruid van Christus’ als de ‘Hoer van Babylon’.En in het NT zie je al dat hoe dichter je bij Hem kwam, die al waarschuwde dat Hij geen vrede op aarde kwam brengen, hoe minder ‘gezellig’ het werd.

    Zo denk ik ook wel eens dat die mensen die nu overwegen om katholiek te worden, of terug te keren naar de Kerk, door het optreden van paus Franciscus, bij zichzelf eens te rade zouden moeten gaan of ze zouden blijven, mocht er straks weer eens een Leo X look-a-like opstaan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s