Waarom Mandela-relativeerders (én ‘de historische Jezus’) helemaal niet relevant zijn.

Ken je dat?
Zodra een grootheid overlijdt, wordt deze in media, volksmond en politieke toespraken direct en zonder nuance gemythologiseerd tot halfgod.
Het overkwam Mandela deze week.

Tegelijkertijd komen dan de tegenstemmen op. De intellectuelen, die de overdreven loftuitingen willen nuanceren. 

 

 

Kritiek op de populariteit van Mandela

De ‘lange weg naar vrijheid’ waar Mandela symbool voor staat, was geen gemakkelijke weg. Dat blijkt bijvoorbeeld uit twee waarheden die hier en daar gebruikt worden om Nelson Mandela’s heiligenstatus te nuanceren:

1. Geweld. De organisatie “Speer van de Natie” zag niet langer heil in geweldloze protestacties tegen de regering, omdat deze steeds met geweld werden neergeslagen. Dus startte men met sabotage en guerilla: geweld tegen regeringsdoelen. Hier zijn doden bij gevallen. De ‘weg naar de vrijheid’ was dus geen bloedeloze weg, en geweld was er van beide kanten.
2. Oplossing? Men zou ook als kritiek op Mandela kunnen aanvoeren, dat Zuid-Afrika na al die decennia nog steeds geen heilstaat is. Ook al is de Apartheid afgeschaft, de sociale ongelijkheid en de onveiligheid zijn nog steeds aan de orde van de dag in (delen van) het land.

Waarom deze kritiek niet relevant is.

De hierboven genoemde voorbeelden zijn misschien best overtuigende minpuntjes van de figuur ‘Mandela’. Vanuit historisch en/of politiek oogpunt zouden het belangwekkende (misschien noodzakelijke) nuanceringen kunnen zijn.

Het probleem daarmee is echter: het gros van Mandela’s fans bekijkt de man niet vanuit historisch en/of politiek oogpunt.

Ik zou benieuwd zijn naar de uitkomst van een groot straatinterview, met twee vragen:
a. Vindt u Nelson Mandela een held? en b. Kunt u uitleggen wat diens rol in de politieke geschiedenis is geweest?
Ik verwacht dat a. vaak positief zal worden beantwoord, en b. negatief.

Symbool

Nelson Mandela is een symbool geworden. Het type mens dat op een t-shirt wordt gezet. Net als Che Guevara. Is iedere drager van een Che Guevara shirt automatisch sympathisant van de linkse gewapende revolutie in Zuid-Amerika? Ik denk het niet. Maar Che staat als populair symbool voor moed, jeu en  rebellie tegen de onderdrukkende gevestigde orde.

Zo is het ook met Mandela. Diens status in ons land als halfgod is met de jaren steeds verder losgeraakt van zijn concrete historisch-politieke Zuid-Afrikaanse context.

Wie Mandela op z’n t-shirt zet heeft misschien ueberhaupt geen binding meer met het land Zuid-Afrika als zodanig. Diegene heeft simpelweg wat waarden gedistilleerd uit Nelson Mandela’s leven:
zelfopoffering (decennia in een klein celletje vastzitten voor dat waar je voor staat)
vriendelijkheid (Gandhi-achtige verzoening, en Mandela als oude, wijze, verweerde opa)
bevrijding (Mandela als broertje van Martin Luther King)

Dat is wat Nelson Mandela tegenwoordig betekent voor het grootste deel van z’n fans in ons land – en dat is prima.

En wat heeft Jezus hiermee te maken?

Ook Jezus heeft vele fans (onder christenen en niet-christenen), en ook dat staat voor een heel groot deel los van de historische  context van de rabbi in de vroege eerste eeuw.

Aan Jezus van Nazareth zijn in de loop der eeuwen talloze verhalen gaan kleven die oorspronkelijk helemaal niet aan hem zijn toegedicht. Vele uitspraken en anekdotes zijn niet in de evangelien terug te vinden, maar worden geprojecteerd op Jezus.

Andere verhalen zijn wél in de evangelien terug te vinden, maar staan ook los van Jezus’ historische leven: projectie is van alle tijden en plaatsen, en ook de evangelisten en hun bronnen ontkwamen er niet aan (noch wilden ze dit).

Vooral sinds pak ‘m beet de 18de eeuw na Christus zijn geleerden aan het zoeken naar de ‘historische Jezus’. De Jezus van vóór ‘het christendom’, de Jezus van vóór de evangelien. De échte Jezus, zo menen zij. Hun zoektocht is voor het gros van Jezus’ fans totaal irrelevant.

Waarom?

Omdat het gros van Jezus’ fans weinig interesse heeft voor de geschiedenis van eerste-eeuws Judea. Men leeft hier en nu, en zoekt hier en nu inspiratie. En dan vinden zij in Jezus een symbool van de volgende gedistilleerde waarden:

zelfopoffering: de man die zich liet kruisigen voor dat waar hij voor stond.
solidariteit en genade: de man die omging met hen die door de maatschappij ‘zondaars’ werden genoemd.
morele revolutie: de man die voor oprechte goedheid ging en niet voor de achterbakse goedheid die alleen uit is op eigen gewin.

Mooie waarden. In hoeverre zijn de uitspraken en verhalen die Jezus in dit kader worden toegedicht historisch? Geen idee. Maakt ook niets uit. Net als Mandela is Christus inmiddels allang los uit zijn historische, geografische en politieke context. Hij is een symbool voor de mensheid geworden; een rol die hij net als Mandela met verve vervult.

Advertenties

3 gedachten over “Waarom Mandela-relativeerders (én ‘de historische Jezus’) helemaal niet relevant zijn.

  1. Cor

    Beste Alain,
    Ik ben het eigenlijk wel eens met deze blog. Maar niet met de titel. Daaraan zou je moeten toevoegen: ‘voor het gros van de fans.’ 🙂

  2. Anthony Ruijtenbeek

    “-zelfopoffering: de man die zich liet kruisigen voor dat waar hij voor stond.
    -solidariteit en genade: de man die omging met hen die door de maatschappij ‘zondaars’ werden genoemd.
    -morele revolutie: de man die voor oprechte goedheid ging en niet voor de achterbakse goedheid die alleen uit is op eigen gewin.”

    Prachtig. Maar iets dergelijks kan je, met een vleugje ‘mythologisering’ natuurlijk ook van Adolf Hitler zeggen. 😉

    Ik vind het trilemma van Lewis (en de vele varianten erop) helemaal zo gek nog niet. Ik ken iemand die door een geloofscrisis ging, omdat deze persoon, als vrijzinnig-katholiek, de sympathieke Christus zo slecht, of liever gezegd, eigenlijk niet, kon verenigen met die arrogante lul die je in het NT tegenkomt. Dat vind ik eigenlijk veel consequenter dan Jezus afbeelden als de een of andere wijsheidsmeester. Dat blijft m.i. toch hoogst ongemakkelijk.

    “Vooral sinds pak ‘m beet de 18de eeuw na Christus zijn geleerden aan het zoeken naar de ‘historische Jezus’. De Jezus van vóór ‘het christendom’, de Jezus van vóór de evangelien. De échte Jezus, zo menen zij. Hun zoektocht is voor het gros van Jezus’ fans totaal irrelevant.”

    De ‘historische Jezus’ is vooral de zoveelste projectie, evenals het ‘ontmythologiseren’ meestal het tegendeel blijkt in te houden. Maar dat maakt het uiteraard niet minder interessant, het leert een hoop over de verschillende tijdperken waarin deze beelden ontstonden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s