Zwarte Piet, liever wel of niet? (2)

In mijn vorige blog kon je lezen waar zwarte piet volgens mij uiteindelijk vandaan komt: hij is het onderworpen duiveltje dat met de heilige Sint meetrekt.

Dat betekent dus ook, dat zwarte piet volgens mij oorspronkelijk geen uiting van racisme is geweest.

Maar dat geldt niet voor zwarte piet, zoals hij er in de recente geschiedenis uit is gaan zien.

Waar komt de huidige piet vandaan?

 

 

Zwarte Piet in z’n huidige vorm komt, zo zeggen vele bronnen, uiteindelijk bij Jan Schenkman vandaan. Deze man publiceerde rond 1850 een immens populair boek over Sint en zijn knecht, waarvan je hieronder een omslag ziet:

Deze Jan Schenkman schijnt in de tweede helft van de 19de eeuw veel nieuwe elementen aan het Sinterklaasfeest te hebben toegevoegd. Denk aan de stoomboot (toen een modern vervoermiddel!) met het bijbehorende gedicht ‘zie ginds…’.

Ook moet Jan Schenkman degene zijn geweest, die de zwarte knecht z’n bijna-definitieve vorm gaf. Een paar verschillen: piet heet hier nog “Jan den knecht” en rijdt, net als Sint, op een bruin paard.

Volgens mijn gegevens had de knecht in de eerste druk nog een wit pakje aan; in latere drukken is dat echter het huidige kostuum geworden (dat hierboven te zien is).

Waar komt dit kostuum nu vandaan?

Schenkman moet dit hebben gebaseerd op de zwarte “pages” (knechten) van meer dan een eeuw voor hem. Een voorbeeld uit die tijd vind je boven dit blogje, van een Nederlands portret. Hieronder zie je een Russische zwarte page:

In de eeuwen van kolonisatie is het een tijdje hip geweest om zo’n zwart, mooi aangekleed jongetje bij je te hebben. Als een soort decoratie.

Waarom Jan Schenkman deze zwarte page in heeft gevoerd, weten we niet. Wel weten we dat de knecht in zijn boeken vrij goedaardig en vrolijk was. Later hebben andere auteurs van hem het traditionele duiveltje gemaakt: de zwarte page werd degene die de straffen uitdeelde aan stoute kinderen, terwijl Sint de lieve kinderen beloonde.

Op deze manier kon het gebeuren, dat het aloude mythische duiveltje de vorm van een negerslaaf uit de 18de eeuw kreeg!

Omdat ouders later ook wel snel aanvoelden dat dit niet kies was, is zwarte piet al snel verder gegaan met z’n evolutie. Zo kreeg hij steeds meer verantwoordelijkheden: piet was niet langer dom, maar piet was de organisator die de verstrooidheid van Sint opving. Ook verloor piet al snel z’n straffende functie: piet is vaak vriendelijker en vrolijker dan de strenge goedheiligman.

Tenslotte is daar het fabeltje ontstaan, dat piet alleen maar zwart is door het roet uit de schoorsteen. Mijn ouders hebben het ook zo aan mij verteld. Een vriendelijke manier om het historische racisme te pareren, maar overtuigend is het niet: piet draagt het page-pakje van een negerslaaf. En vreemd genoeg blinkt dit pakje prachtig – blijkbaar is wel de huid, maar niet de kleding zwart geworden door de schoorsteen!

Conclusie

Waar de clownesque knechtfiguur bij Sint historisch gezien waarschijnlijk niets racistisch draagt, is het huidige uiterlijk van zwarte piet (inclusief huidskleur) op z’n best een dubieus overblijfsel uit de koloniale tijd en op z’n slechtst nog steeds een verholen racisme, een verholen bang zijn voor de Ander.

Morgen of overmorgen een blogje met wat aanbevelingen en een reactie op conservatieven die graag zien dat “we met onze handen van Zwarte Piet af moeten blijven”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s