Zwarte Piet, liever wel of niet? (1)

De laatste jaren blijft de discussie maar oplaaien, zo rond de herfst: is het Sinterklaasfeest racistisch?

Het probleem lijkt me duidelijk: zwarte piet is een dom, onhandig maar vertederend aapmens, en hij lijkt een karikatuur te zijn van koloniale negerslaven.

Enkele afstammelingen van zulke negerslaven zijn zich gaan storen aan onze folklore, en vinden dat zwarte piet moet verdwijnen of veranderen.

Is dat terecht?

 

De oorsprong

Eerst maar eens over de oorsprong van zwarte piet. Want zo zeker is die helemaal niet. Massamedia hebben van het Sinterklaasfeest iets uniforms kunnen maken; over de eeuwen hiervoor hebben we alleen losstaande stukjes informatie.

Misschien is Sinterklaas gemodelleerd naar een heidense godheid als Wodan. Misschien is hij, zoals zijn naam suggereert, gewoon een christelijke heilige uit de vierde eeuw. In beide gevallen hoort er oorspronkelijk geen getint mannetje in vrolijke kleren bij de Sint.

Toch is een hulpje van een godheid geen onbekend fenomeen. Wodan had altijd twee zwarte raven bij zich:

Verder kon het gebeuren dat een godheid een onderworpen demon aan zijn voeten had. Zo’n demon ging dan gedwongen met de god mee, als schrikbeeld en als toonbeeld van de macht van de god. Een voorbeeld lezen we ook in de Hebreeuwse Bijbel, Habakuk 3.5:

Voor hem uit gaat de pest,

de koorts volgt hem op de voet.

En hieronder zie je bijvoorbeeld een vierde-eeuws plaatje van de god Mithras op een wit paard met een zwart duiveltje aan z’n voeten. Net Sinterklaas, of niet?

Zo lijkt mij, dat de figuur van zwarte piet is ontstaan. De heilige Sint is een serieuze, soevereine verschijning. Net als de hierboven genoemde goden. En juist zo’n type heeft de neiging om een hulpje bij zich te hebben met de volgende functies:

  • angst aanjagen. De zwarte raven van Wodan zijn eng. De halfmythologische ‘koorts en pest’ aan de voeten van YHWH ook. Zo zal ook zwarte piet ‘oorspronkelijk’ zijn functie hebben gehad in het Sinterklaasfeest: spanning opwekken bij de kinderen.
  • contrastwerking. Geef toe: een heilige op een paard is leuk, maar Sint is ook wel een beetje een ouwe zak. Daarnaast heb je als contrastwerking een leuke joker nodig. Een minder ongenaakbaar karakter. Ziedaar: zwarte piet.
  • machtsvertoon. De heilige wordt alleen maar indrukwekkender door zijn hulpje. Iemand die de baas is over zo’n gewiekst duiveltje, zal wel veel in z’n mars hebben. Ziedaar Mithras met z’n demon, YHWH met z’n onderworpen ziektemachten, Wodan met z’n raven. Allemaal godheden die indruk op ons maken door te verschijnen met chaosmachten aan hun zijde – maar wel aan de ketting.

Conclusie

Van oorsprong zal zwarte piet geen schoorsteenhulpje zijn geweest. Ook geen negerslaaf. Piet heeft namelijk oudere roots. Hij ontstond door een mythologisch mechanisme: onze neiging om onze godheden altijd vergezeld te laten gaan van een indrukwekkende krijgsgevangene.

Binnenkort verder.

 

 

Advertenties

2 gedachten over “Zwarte Piet, liever wel of niet? (1)

  1. sjoerd

    Ik wil een ander voorstel doen over het ontstaan van Zwarte Piet.
    Mij is het volgende daarover bekend:
    Nicolaas was een man die leefde in Noord-Afrika/Turkije. Hij zag veel onrecht om hem heen jegens slaven en besloot hen te helpen. Hoe precies weet ik niet meer ,maar het komt erop neer dat door toedoen van Nicolaas deze negeroïde slaven in de vrijheid worden gesteld en ze besluiten, zoals dat vroeger wel vaker gewoon was om bij Nicolaas te blijven. (In de romeinse tijd was het vaak al zo dat in vrijheid gestelde slaven gewoon de familie van wie ze eigendom waren geweest bleven dienen, maar dan onder een andere status, immers niet meer als slaaf). De ex-slaven zetten dus hun leven uit vrije keuze en dankbaarheid in voor Nicolaas. Deze werd vanwege zijn bijzondere daad later heilig verklaard en zo ontstond SINT Nicolaas. De ex-slaven waren zelfbenoemde hulpen/vrienden die Nicolaas bijstonden in alle andere goede zaken die hij deed. ZO zou hij elk jaar de kinderen trakteren op een cadeau enlof iets lekkers en dan specifiek de armere kinderen. Hier hielpen de exslaven hem bij. Zij droegen voor hem de zakken etc.. hieruit is dan uiteindelijk ons feest ontstaan! Waarom de exslaven uiteindelijk pieten zijn geworden weet ik niet en voor dit verhaal kan ik nu geen bron vinden 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s