Carel ter Linden – Wat doe ik hier in godsnaam?

Officieus hofpredikant Carel ter Linden gelooft niet meer in een persoonlijke God. Dat en meer zei hij in een lezing naar aanleiding van zijn te verschijnen boek ‘Wat doe ik hier in godsnaam?’. In maart blogde ik over die lezing. Deze maand kwam ook Trouw met een groot interview. Het interview riep vrij veel reacties op, en ter Lindens nieuwe boek wordt dan ook met spanning verwacht. Op 18 juni is het boek te koop, maar ik mocht alvast een proto-versie lezen. Hierbij niet mijn recensie, maar wel mijn leesverslag. Wat schrijft Carel ter Linden in godsnaam?

 

De uitgever wilde van Carel ter Linden weten, wat hij nog geloofde na een lange loopbaan als dominee. Dit boek is zijn uitgebreide antwoord op die vraag.

Lees hier mijn oude blogje n.a.v. de lezing in maart

‘Wat doe ik hier in godsnaam?’ bestaat ongeveer uit twee delen. De eerste helft gaat over het verlies van ter Lindens geloof in een persoonlijke God, en in de tweede helft verwoordt de schrijver wat en hoe hij nu nog wél gelooft.

Theodicee

De aloude theodicee komt dan ter sprake. Dat is de vraag naar de verhouding tussen God als goedwillende alleskunner en het kwaad dat in de wereld gebeurt. Waarom doet God niets als de veertiende-eeuwse pest half Europa doodt? Waarom geeft God de mens, met z’n soms duistere neigingen, zoveel keuzevrijheid? Als God werkelijk een persoon is die alles kan en alles ziet, betoogt ter Linden, wíl ik niet eens in hem geloven. Want het zou betekenen dat hij al het kwaad laat gebeuren. Of zelfs heeft gewild.

Evolutie

In de wordingsgeschiedenis van onze kosmos speelden toevalligheid en willekeur een grote rol. In het oneindig grote heelal is planeet Aarde geen centrum, maar een laat ontstane uithoek. De evolutie op diezelfde planeet, waar wij uiteindelijk uit voort zijn gekomen, teert op een harteloos kill to survive principe. De God van Israël kwam na meer dan 100 millennia na het ontstaan van de mensheid pas ter sprake. Daaruit kunnen twee conclusies volgen: ofwel God heeft zich bediend van lange, kille processen voordat hij zichzelf een keer liet zien, ofwel God is niet het plannend brein achter onze wereld.

Goede vragen

Interessant is het, dat Carel ter Linden in dit boek veel ruimte reserveert voor biologie. Delen van het boek zijn zelfs geschreven door exacte wetenschappers. Ter Linden wil zijn punt dus op een feitelijke, goed gedocumenteerde manier brengen. Er is maar één werkelijkheid, wil hij zeggen, en die heeft óók biologische aspecten – aspecten die het geloof in een persoonlijke God uitdagen. De uitdagingen die hij zo aan het persoonlijk Godsgeloof stelt, zijn reëel en niet goedkoop. Ze zullen ongetwijfeld een debat gaan uitlokken, deze zomer. Een debat dat ik met interesse zal volgen.

Bijbelvisie

En de Bijbel dan? Die spreekt toch voortdurend over een persoonlijke God? Ja, zegt ter Linden, maar dat wil niet zeggen dat wij dit vandaag de dag letterlijk moeten nemen. Die wijze van spreken stamt uit een andere tijd, en een andere cultuur. In die cultuur was er nog geen onderscheid tussen symbool en werkelijkheid – die twee vielen nog samen in de Bijbelse cultuur. Dat is ook de etymologie van het woord ‘symbool’: samenvallen.

Bijbelse taal

De wonderen zijn niet echt gebeurd. Jezus liep niet fysiek over water (het bij de gebroeders ter Linden irritant geliefde voorbeeld). Dat zou van Jezus een soort tovenaar maken. Het gaat in deze verhalen om een ánder soort werkelijkheid: de mens die in Gods naam het doodswater trotseert. En dat vertelt de Bijbel in z’n eigen, verhalende, symbolische taal. Kerktaal, de mooiste poëzie die er is voor Carel ter Linden. Als we die zouden schrappen, hielden we maar “armetierige, bloedeloze  taal” over. Maar we moeten wel beseffen, dat het taal voor in de kerk is, en geen taal voor discussies met buitenkerkelijken. Zij kunnen niets met de persoonlijke God – en ze hebben gelijk.

En God dan?

Wat blijft er dan van God over? God, zegt ter Linden, is het essentiële van ons leven. Waarden als trouw, liefde en recht. Het geheimenis van het leven, dat ligt te wachten tot wij mensen het ont-dekken. God is de tegenstem. Vanaf bladzijde één is God niet de schepper, maar degene die tegen de bestaande chaos (duisternis, vloed) inschreeuwt. God is zo het Grote Geweten. De stem die ons dwingend vraagt: ‘mens, waar ben je? mens, wat doe je?’. De stem die ons oproept om te strijden voor rechtvaardigheid. De hoop die in ons brandt en ons laat vechten voor het goede – ook tegen beter weten in.

Samenvattend

Carel ter Linden ziet essentiële transcendente waarheden in de taal van de Bijbel. Tegelijkertijd kan hij deze taal niet meer accepteren als technische taal voor de fysieke werkelijkheid. God is een ethische kracht, geen persoon die een bedoeling had en toekomstplannen heeft.

Conclusie

Niet veel nieuws – en wie boeken van Carel en Nico ter Linden, maar ook Hendrikse, Kuitert, en misschien Oosterhuis heeft gelezen, kent deze materie wel. Toch zijn er voldoende redenen waarom ik hoop dat u dit boek zult kopen en er over zult gaan discussiëren:

  • Evolutie (hier even als symbool voor alle toevalligheid en wreedheid in de grote kosmos) en de persoonlijke, zelfstandige, willende, almachtige God worden hier zo direct tegenover elkaar gezet, dat een verdere discussie gewenst is. De theodicee, in welke vorm dan ook, is nooit goedkoop.

  • Carel ter Linden verwoordt, als hij spreekt over het Bijbelgezag, de mening van een heel grote groep theologen. Wat doen kerken met deze theologische vondsten over historiciteit en over symbolische taal? Ligt er misschien een missionaire (en in ieder geval oecumenische) kracht in ter Lindens relativering van de letterlijke Bijbellezing?
  • Carel ter Linden behoort, naar mijn mening, samen met zijn broer Nico en met Huub Oosterhuis tot de meest inspirerende levende Nederlandse schrijvers over God. Zodra hij constructief wordt en spreekt over wat hem aanspreekt in de Bijbel, zijn z’n woorden voor eenieder waardevol.
  • Liefst zou ik zien, dat orthodoxe christenen die níet met fundamentele vragen lopen, dit boek kopen. De vrijzinnige christenheid kent de inhoud van dit boek al wel. Maar dit boek kan juist de conservatieve christenen laten zien, hoe de denkwereld van een vrijzinnige gelovige eruitziet. Wat ter Lindens drijfveren waren om de traditionele credo’s te laten vallen. Misschien kan er een dialoog en wederzijds begrip uit voortkomen.

 

Carel ter Linden – Wat doe ik hier in godsnaam? kun je hier bestellen.

 

 

Advertenties

4 gedachten over “Carel ter Linden – Wat doe ik hier in godsnaam?

  1. P op de Beek

    Beste Vreemd Geluid,

    Hartelijk dank voor uw leesverslag.

    Desalniettemin ben ik inmiddels ook benieuwd geworden naar uw persoonlijke mening/standpunt tov die van dhr. Ter Linden.

    Kunt u deze ook eens benoemen?

    Mvg,

    P op de Beek

  2. Pingback: Heeft God handen? | VreemdGeluid

  3. Pingback: Recensie: Carel ter Linden - Wat doe ik hier in godsnaam? | Ranking the Books

  4. Pieter

    Ter Linden is vooral destructief bezig. Beter gaat hij een ander vak leren en op een eerlijke manier zn boterhammetje verdienen. De hemel huilt en satan lacht als deze man bezig is, bah!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s