Dodenherdenking: we moeten onze kóp houden!

Het overgrote deel van de lezers van dit blogje zal vanavond, samen met het overgrote deel van de Nederlanders, twee minuten stil zijn in het kader van #Dodenherdenking.

Nu is het al een paar jaar onrustig rondom dit ritueel.

Want wie herdenken we eigenlijk?
Het officiële antwoord luidt: Nederlandse burgers en militairen die gevallen zijn in oorlogen en vredesmissies sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

 

Vragen

Bij ieder weldenkend mens roept dit verschillende vragen op. Allereerst herdenken we kennelijk geen buitenlandse slachtoffers. Die zes miljoen Joden passen voor het grootste deel niet binnen het kader van ons ritueel. Nederlandse soldaten die omkwamen bij soms dubieuze missies vallen daar wél onder (zolang het ‘vredesmissies’ heetten). Nederlanders die overleden als gevolg van oorlogen vóór WOII waren kennelijk te vroeg en worden vanavond officieel straal genegeerd.

En wij?

Waar dénken wij eigenlijk aan, tijdens die twee minuten?
Ikzelf zal aan een scène uit Band of Brothers denken. Een concentratiekamp met uitgemergelde Joden en zigeuners. Ik zal ook aan mijn oma denken, die in de Hongerwinter als klein meisje door de gure wind liep met haar moeder, om bij de boerderij van haar oom voedsel te vragen. De oom weigerde, want mijn oma’s ouders waren niet Vrijgemaakt (…), en eenmaal thuisgekomen viel mijn overgrootmoeder flauw als gevolg van de inspanning. 

Joden in Nederland zullen vanavond het leed van hun volk gedenken, maar, zo vermoed ik, ook een lijn trekken naar eerdere pogroms, naar de Babylonische Ballingschap, naar slavernij in Egypte. En naar hedendaagse Jodenhaat.

Aan de andere kant zullen er Nederlanders zijn, die foute familieleden herdenken. NSB’ers, Nederlanders die een verkeerde keuze maakten en daardoor hun eigen lot en dat van hun nakomelingen drastisch zouden veranderen.

Foute viering?

Graag wijs ik erop, dat géén van de hierboven genoemde voorbeelden conform de officiële beschrijving van Dodenherdenking is.

Maar is het daarom fout, om aan al die dingen te denken tijdens die twee minuten?
Ik zou toch zeggen van niet.

Wat gaat er dan mis?

Wat er fout gaat, is het feit dat het ritueel “Dodenherdenking” wordt geanalyseerd. Zo gaat dat, met een ritueel: in de eerste jaren is er geen rationele onderbouwing nodig. Dan ligt alles nog vers in het collectief geheugen. Maar decennia later komen de vragen. Vragen, waar geen zinnig antwoord op is.

Het ritueel “Dodenherdenking” is als ritueel op zich waardevol. Het bindt, het maakt bewust, het zet ons stil. Hopelijk leert het ons iets over vrijheid, respect en dankbaarheid. Maar dat moeten we niet vast gaan leggen. We moeten dit ritueel niet beperken en daardoor hele groepen buitensluiten. We moeten het ritueel ook niet zó breed gaan maken, dat het betekenisloos wordt.

Kort gezegd: we moeten onze kop houden over Dodenherdenking.
Is dat niet waar het hele ritueel om draait? Om stilte? Exact.

Epiloog

De grootste kerkscheuringen in de geschiedenis (waaronder, in ons eigen land, de eerdergenoemde Vrijmaking, tijdens WOII) kwamen door discussies over rituelen. Wat betekenen Doop en Avondmaal? Voor wie zijn die rituelen? Wat drukken ze wél uit, en wat niet?

Feit is echter, dat die rituelen eerst ontstonden, en daarna pas uitleg behoefden. Doordat latere generaties waren vervreemd van de oorsprong van het ritueel, maar het niet meer kwijt wilden.

De oplossing hiervoor is simpel. We moeten zwijgen over rituelen. Rituelen zijn bedoeld om andere zintuigen dan het verstand aan te spreken. Zodra we dat verstand erover gaan aanspreken, gaat het faliekant mis met onze tradities.

Advertenties

Een gedachte over “Dodenherdenking: we moeten onze kóp houden!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s