Er is nooit een Paradijs geweest

Sinds vrij lange tijd geloof ik niet meer, dat er ooit een Eden heeft bestaan waar Adam en Eva lang-of-minder-lang en héél gelukkig leefden, tot de vrouw het verpestte door een appel te eten.

Nu hoef ik jou hier niet te vermoeien met wat ik wel en niet geloof, tenzij dat op enige manier een opbouwend element kan hebben.

Daarom hier mijn stelling: het loslaten van geloof in een historisch paradijs maakt de weg vrij voor waardevolle nieuwe lezingen van Genesis 1 t/m 3. Komt-ie. 

 

Ik begin met het noemen van wat nadelen van een historische lezing van Genesis 1 t/m 3.

Twijfelen

Allereerst natuurlijk het twijfelen. Ik, als nadenkend christen, kon steeds minder goed leven met ’n historisch geloof in het Paradijsverhaal. Waarom? Omdat het niet eerlijk is om álle volksverhalen en allegorieën en sprookjes en sagen in hun context te zien, en uitgerekend dít verhaal als historisch verslag te lezen. Wie de bril van z’n christelijke opvoeding afzet, herkent in deze hoofdstukken toch direct een volksverhaal zonder al te veel historische kern? Mij lukt het niet, om als christen te leven zonder dat soort rationele overwegingen – want de ratio is een belangrijk deel van mijn mens-zijn. Als ik het Paradijsverhaal als niet-historisch mag zien, kan ik blijmoediger en oprechter geloven dan anders.

Vervolgens noem ik nog twee nadelen aan het lezen van Genesis 1-3 als geschiedverhaal: speculeren en de onbestemde heimwee.

Speculeren

In mijn inleiding had ik het over een appel. Sommige lezers stoorden zich daaraan, want ‘dat staat er toch niet?’. Exact. Waar lag Eden? Had Adam een navel? Wat voor vrucht at Eva? Had de slang vleugels? Konden alle dieren praten? Waren alle dieren vriendjes? Had de leeuw al tanden? Waarom dan (niet)? Hadden Adam en Eva seks? Kinderen? ONZINVRAGEN! Mensen, get a life! Niemand is ooit beter geworden van dit soort zinloze speculatieve vragen. Face it.

Heimwee

Vervolgens nog de bekende liedjes en credo’s, die een heimwee uitdrukken naar vroeger. “Ik wil terug naar Eden.” Ergens vind ik dat een verlammende heimwee. Want één zo’n fruithapje heeft de boel flink vernacheld, en nu is het maar wachten op een nieuwe hemel en aarde. Onbestemde heimwee, ja. Is dat de bedoeling geweest van het Paradijsverhaal? Dat we moedeloos zouden horen hoe onze voorouders het ooit geweldig hadden, en ons in de shit brachten waar we nu in zitten? Ik dacht het niet; da’s een wat ondermijnend ‘evangelie’.

Nu goed – we zijn klaar met de nadelen. Wat heb je hierna nog aan het Paradijsverhaal?
Dat is het volgende.

Hier en nu

Het Paradijsverhaal gaat niet over toen en ‘daar’. Het gaat over ons, hier en nu.

  • Wij merken, net als onze archetypen Adam en Eva, dat één foutje onze hele wereld kan verzieken – en dat ieder mens die foutjes wel eens maakt. Alle mensen zijn altijd in meer of mindere mate goedbedoelend geweest, en in meer of mindere mate feilbaar.

  • In plaats van onbestemde heimwee kunnen we ook beseffen, dat er nooit een Paradijs is geweest; leer leven met de huidige puinhoop, zo goed en zo kwaad als dat gaat – en kijk eens waar je zelf een stukje Paradijs kunt verwezenlijken.
  • De vraag naar het kwaad blijft onbeantwoord, net als in het Paradijsverhaal – want dat verhaal geeft legio oorzaken voor het kwaad. Mensen die elkaar gek maken, een slang die de mens gek maakt, een boom die de mens gek maakt. En waar komen die slang en die boom vandaan? Daar moeten we niet over speculeren; dat moeten we naast elkaar laten staan – het kwaad ís er gewoon, en niemand heeft een eenduidig antwoord.
  • In den beginne was alles niet goed, nee, veel mooier: in principe is alles goed. De kern, de bedoeling, de droom achter de werkelijkheid is goed. Dat geeft houvast, dat geeft reden tot leven, dat geeft zelfs hoop.

Conclusie

Zo kunnen we nog even verder gaan, maar het punt is duidelijk: ik heb geprobeerd, aan te geven waarom ik Genesis 1-3 niet letterlijk lees. En vooral: waarom dat mij als gelovige van een dood, speculatief spoor heeft gehaald en de weg vrijmaakte voor hernieuwd Paradijsgeloof op een heel andere manier.

Van historie naar ‘Übergeschichte‘. Die laatste term is van Karl Barth, die al een eeuw geleden de beste theoloog ter wereld was. Hij geldt als vader van de hedendaagse middenorthodoxie en ergens ook wel van de evangelicale wereld.

In die zin is het dus best verbazend, dat deze lezing van het Paradijsverhaal nog niet mainstream is in grote delen van diezelfde (evangelicale) middenorthodoxie.

Advertenties

7 gedachten over “Er is nooit een Paradijs geweest

  1. Sybrand van Dijk

    beste Alain,
    dank je voor je heldere verhaal. Ik deel je lezing. Die overigens weer een nieuwe vraag oproept: als het paradijs nooit heeft bestaan, kunnen er dan wel “stukjes paradijs” opgericht worden? Of is het hele idee ‘dat het anders zou kunnen dan het nu gaat’ ongefundeerd. Dan blijft alleen het totale accepteren van de werkelijkheid over. En dàt wil Genesis 1-3 nu juist niet verkondigen.
    Enfin.
    Augustinus dacht dat Adam en Eva wel seks hadden. Maarruh ze genoten er niet van, dus bleven ze rein. Weer wat geleerd.
    hartelijke groet
    Sybrand

  2. Elipheleth

    Ha Alain,

    Wat je schrijft onder ‘Twijfelen’ en ‘Speculeren’ en ‘Heimwee’ lijkt mij terecht.
    En toch… wil dat bij mij niet leiden tot ‘Hier en nu’.
    Het roept alleen maar vragen op. Vragen die uiteindelijk – analoog aan de vraag van Klaas Wierenga in zijn bespreking van Staat Geschreven, vandaag in het ND – hierop neerkomen: Waarom zou ik Mozes (Gen. 1,31) niet geloven en Paulus (1 Kor. 15,12-20) wèl?

    Maar als zowel Paulus als Mozes als een betrouwbare verslaggever te beschouwen is, dan komen door hun getuigenis alle vier de punten onder ‘Hier en nu’ op losse schroeven te staan.
    En daarmee de ‘Conclusie’ ook.

    En dan blijkt wat je onder ‘Twijfelen’, ‘Speculeren’ en ‘Heimwee’ verwoordt, karikatuur te zijn. Karikatuur van ‘het Paradijsverhaal’.
    Maar een karikatuur maakt ‘het Paradijsverhaal’ nog niet speculatief. Juist dat ‘hernieuwde paradijsgeloof’ is speculatief – doordat en zo lang je in het midden laat wàt je (nog) gelooft, waarín je (nog) gelooft.
    Geloven zonder feitelijke grond is zinloos. Hoe dat ‘blijmoedig’ kan zijn, is mij een raadsel. Het is drijfzand, en dat kan geen houvast en geen hoop bieden.
    Wat is de dragende kracht van de werkelijkheid? Is er (nog) een God die object van geloof is? Hij/’Dat’ is wel de grote Afwezige in dit verhaal.

    Maar wat heeft het voor zin om te geloven in een God die wel goede bedoelingen
    had, een mooie droom, maar die droom helaas niet kon realiseren (want dat is wat je suggereert met “De kern, de bedoeling, de droom achter de werkelijkheid is goed”)?

    Mozes en Paulus en alle andere Bijbelschrijvers hebben het over een God die zijn droom wèl kan realiseren. Die dat hééft gedaan. En zál doen, nu de boel vernacheld is (door één mens, Rom. 5,12 jo. Gen. 3,17 – hoezo: geen eenduidig antwoord t.a.v. de oorsprong van het kwaad?).
    Alleen niet op het moment dat ‘ik’ dat nodig vind.
    Maar dáár is overheen te komen. Het is al heel veel mensen gelukt.

  3. Pieter Kleingeld

    Misschien is Peter Enns wel wat voor je. Ik heb hem zelf – anders dan zijn blog – nog niet gelezen. Maar de onderwerpen die hij aansnijdt, zullen herkenbaar voor je zijn. Bekijk dit http://www.patheos.com/blogs/peterenns/2013/01/whats-god-so-mad-about-anyway-or-why-is-god-so-mad-at-an-evolving-creation/ of dit https://www.google.nl/search?client=ubuntu&channel=fs&q=evolution+of+adam&ie=utf-8&oe=utf-8&redir_esc=&ei=aOY-Uf2uHfKA7QaXtIG4DA maar eens.

  4. Sjoerd Onvindbaar

    Ik snap dat je deze poging doet, maar ik kan er niet achter staan.
    Het geloof is een geloof omdat je sommige dingen moet accepteren zoals ze gegeven zijn. Zo dus ook dat er een paradijs geweest is.
    Ik sluit me dus in het geheel niet bij je aan, op één punt na:
    Dat het niet alleen in het begin goed was, maar dat alles in eerste essentie goed is, omdat God er goede bedoelingen mee heeft.
    “helaas” hebben wij zelf flink wat te bepalen en weten we flink wat dingen in de maatschappij te verpesten.
    Toch staat nergens in de Bijbel dat alles nu per definitie niet meer goed is… dat is iets wat jij mijns inziens zelf hebt gedestileerd uit het feit dat “het in de beginnen goed was”…
    Ik sta dus wel achter het paradijs, omdat ik het ontkennen ervan gelijk vind aan het ontkennen van de Bijbel, welke Gods Woord is en daarmee dus zeggen dat God liegt, terwijl Hij niet kan liegen en dus uiteindelijk zelfs God ontkennen…

  5. Pingback: De Waan Hoop | VreemdGeluid

  6. Janneke

    Het enige wat mij aanspreekt in jouw visie is het stukje over speculeren. Ik geloof in het historisch paradijs en ik speculeer er niet over. Ik neem het gewoon zoals het staat en – het is waanzinnig; geloof het of niet – ik denk ook nog na!
    O ja, én ik heb heimwee naar het verloren land – wat dat dan ook precies in houdt – en ik ben gelukkig (misschien wel juist door dat verlangen in mijn hart, want ik wéét dat het komt.) Het kan dus samen gaan…
    Mooi blok, Alain! Ik hou wel van kritische mensen. Zorg alleen dat je jezelf er niet in verliest. Als kritiek geven een (het) doel wordt, kun je je afvragen of je nog oprecht bent en open staat voor wat Jezus je te bieden heeft. Dan word je zelf één van die betweterige christenen, maar dan de andere kant op.
    Zorg dat je je vrijheid behoudt.

    1. kees

      Het historisch zien van het paradijs, en daarmee van het scheppingverhaal, wordt toch lastig: schiep God eerst de planten, vervolgens de dieren, en vervolgens de mens? Of schiep hij eerst de mens, die vervolgens toekeek hoe God de dieren schiep? Het staat er allebei.
      Dus die eerste drie hoofdstukken van Genesis als een historisch verslag zien wordt meteen onmogelijk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s